Keo dán

Nhiều người xem nhẹ vai trò của keo dán ống nhựa – yếu tố quyết định 70% độ bền của toàn bộ hệ thống. Trong hơn 15 năm làm việc với các dự án đường ống, chúng tôi đã chứng kiến vô số trường hợp hệ thống bị rò rỉ, thậm chí vỡ hoàn toàn chỉ vì một khớp nối không đúng cách. Vì lý do đó, chúng tôi lập nên chuyên mục này để chia sẻ những kiến thức cốt lõi giúp bạn lựa chọn và sử dụng keo dán ống đúng chuẩn kỹ thuật, tránh những sai lầm gây thiệt hại lớn cho hệ thống

1. Keo dán ống nhựa là gì

Keo dán ống nhựa hay còn gọi là keo dán ống, là loại keo chuyên dụng được thiết kế để hàn hóa học các mối nối ống nhựa uPVC/PVC. Đây không phải loại keo thông thường mà là một dung dịch hóa chất chứa nhựa PVC hòa tan trong dung môi hữu cơ mạnh như Cyclohexanone, THF (Tetrahydrofuran) và MEK (Methyl Ethyl Ketone). Khi bạn bôi keo lên bề mặt ống, dung môi làm mềm lớp nhựa bề mặt, tạo điều kiện cho các phân tử PVC thâm nhập và liên kết chặt chẽ với nhau

• Keo dán ống không đơn thuần “dính” hai bề mặt lại như keo 502 hay keo nến. Loại keo này tạo ra phản ứng hóa học, hòa trộn hai bề mặt nhựa thành một khối đồng nhất. Đó là lý do tại sao một mối nối đúng kỹ thuật có độ bền gần bằng chính thân ống

• Hiểu rõ bản chất này giúp bạn trân trọng từng bước trong quy trình thi công, thay vì xem việc dán ống là công đoạn đơn giản ai cũng làm được

2. Thành phần keo dán ống nhựa

Sau nhiều năm phân tích và so sánh các loại keo dán ống trên thị trường, chúng tôi rút ra được công thức chuẩn mà mọi sản phẩm chất lượng đều tuân thủ. Thành phần chính gồm nhựa

• PVC nguyên sinh chiếm 15 ~ 25% khối lượng: Đây là “cầu nối” tạo liên kết giữa hai bề mặt ống. Nhựa PVC trong keo phải có độ trùng hợp cao, đảm bảo độ bám dính tối ưu

• Dung môi hữu cơ chiếm 70 ~ 80% công thức: Thường là hỗn hợp Cyclohexanone, THF và MEK. Mỗi loại dung môi đảm nhiệm vai trò riêng: Cyclohexanone làm mềm bề mặt nhựa nhanh nhất, THF tăng khả năng thấm sâu, còn MEK kiểm soát tốc độ bay hơi. Tỷ lệ pha trộn quyết định thời gian mở (open time) và thời gian khô của keo – hai thông số cần kiểm tra kỹ trước khi chọn mua

• Phần còn lại là các phụ gia đặc biệt: Chất ổn định nhiệt ngăn keo bị phân hủy trong điều kiện nhiệt độ cao, chất màu giúp nhận biết vùng đã phủ keo (thường màu xanh lá, cam hoặc xám), và quan trọng nhất là chất kháng UV bảo vệ mối nối khỏi tia cực tím nếu ống lắp ngoài trời. Có vô số trường hợp mối nối bị giòn và nứt sau 6 ~ 12 tháng chỉ vì sử dụng keo không có phụ gia chống UV cho hệ thống ngoài trời

3. Các bước sử dụng cơ bản keo dán ống

Quy trình 5 bước này tôi đúc kết từ hàng nghìn mối nối thành công. Sai một bước nhỏ dẫn đến thất bại toàn bộ – đó là quy luật sắt.

3.1 Vệ sinh bề mặt kỹ càng

Dùng giẻ khô hoặc vải sạch lau sạch bụi bẩn, dầu mỡ trên cả đầu ống và lòng socket (phần cái)

• Bước này chiếm 45% độ thành công

• Tôi khuyên bạn dùng thêm dung dịch tẩy rửa chuyên dụng nếu ống để lâu hoặc dính nhiều bụi bẩn

• Một bề mặt sạch tạo điều kiện cho keo thấm đều và liên kết hoàn toàn

3.2 Thoa đều keo lên mặt ngoài đầu ống và mặt trong socket

Dùng cọ hoặc chổi chuyên dụng, bôi một lớp keo mỏng đều

• Nhiều người mắc sai lầm bôi quá dày, nghĩ rằng càng nhiều keo càng chắc – thực tế ngược lại

• Lớp keo dày không bay hơi đều, tạo bọt khí và điểm yếu trong mối nối

Kinh nghiệm ngành: Lớp keo lý tưởng dày khoảng 0.2 ~ 0.3mm, đủ để thấy màu của keo nhưng vẫn nhìn thấy bề mặt ống phía dưới.

3.3 Đẩy nhanh ống vào khớp nối

Sau khi bôi keo 5 ~ 10 giây (tùy nhiệt độ môi trường):

• Đẩy đầu ống vào socket với động tác nhanh

• Xoay nhẹ 1/4 vòng để keo phân bố đều

• Giữ cố định trong 30 giây đầu – đây là thời điểm then chốt khi dung môi đang làm mềm và hòa trộn hai bề mặt

Nếu bạn để ống bị trượt hoặc xoay trong 30 giây này, mối nối hỏng chắc chắn

3.4 Đợi đủ lâu để khô keo

Đây là yếu tố quan trọng mà chúng tôi luôn lưu ý với người thi công để đảm bảo mối nối được chắc chắn. Thời gian chờ kho phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau như chủng loại keo, loại ống và đặc biệt là thời tiết tại thời điểm thi công

3.5 Lau sạch keo thừa tràn

Dùng giẻ khô lau nhẹ phần keo thừa tràn ra ngoài

• Để keo thừa khô trên bề mặt không chỉ mất thẩm mỹ mà còn tạo điểm ứng suất

• Dễ phát sinh vết nứt khi chịu nhiệt độ thay đổi

Sau đó, để yên hệ thống ít nhất 24 giờ trước khi vận hành áp suất – bước nhiều người bỏ qua và phải trả giá đắt.

4. Thời gian khô keo dán ống nhựa

5. Phạm vi áp dụng keo dán ống

Keo dán ống nhựa không phải “vạn năng” như nhiều người nghĩ. Hiểu rõ phạm vi áp dụng giúp bạn chọn đúng giải pháp kết nối cho từng loại hệ thống

5.1 Keo dán ống nhựa hệ thống cấp nước sinh hoạt và nước uống

Đây là ứng dụng phổ biến nhất, từ đường ống chính trong nhà đến hệ thống phân phối nước sinh hoạt quy mô lớn. Keo dán ống tạo mối nối kín hoàn toàn, không rò rỉ, đáp ứng tiêu chuẩn nước sạch. Tuy nhiên, bạn phải chọn loại keo đạt chứng nhận an toàn thực phẩm như

• Chứng nhận NSF

• Chứng nhận ANSI 61

• Chứng nhận WRAS

Đây là điều chúng khuyên người dùng nên kiểm tra trước khi mua

5.2 Keo dán ống nhựa hệ thống tưới tiêu nông nghiệp

Với áp lực vận hành thấp hơn (2 ~ 6 bar), keo dán ống là lựa chọn kinh tế và hiệu quả. Chúng tôi đã tư vấn hàng chục hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa sử dụng ống PVC và keo dán, sau 5 ~ 7 năm vẫn vận hành tốt không rò rỉ

5.3 Keo dán ống hệ thống thoát nước, thoát thải.

Ống thoát nước không chịu áp lực cao nhưng thường xuyên tiếp xúc với hóa chất, nước nóng từ nhà bếp, phòng tắm. Keo dán ống tạo mối nối kín, ngăn mùi hôi thoát ra và chống ăn mòn tốt. Lưu ý chọn keo chịu nhiệt tốt (trên 60°C) cho ống thoát nước nóng

5.4 keo dán ống dẫn trong hệ thống công nghiệp

Trong các nhà máy, keo dán ống được dùng cho đường ống dẫn hóa chất, nước công nghiệp, hệ thống xử lý. Đây là ứng dụng đòi hỏi cao nhất về chất lượng keo – phải đạt tiêu chuẩn chịu hóa chất, chống ăn mòn theo từng loại môi chất cụ thể

6. Lưu ý an toàn và xử lý

Keo dán ống chứa dung môi hữu cơ dễ cháy, bay hơi độc hại – yếu tố nhiều người xem nhẹ và gặp tai nạn đáng tiếc

6.1 Tránh hít mùi keo trực tiếp

• Hơi dung môi gây kích ứng đường hô hấp

• Gây chóng mặt, buồn nôn.

• Thi công trong không gian kín là sai lầm nghiêm trọng.

Quy định bắt buộc: Thi công trong phòng kín phải mở cửa sổ thông gió, hoặc dùng quạt hút. Với công trình quy mô lớn, thợ phải đeo khẩu trang chống hơi hữu cơ (không phải khẩu trang y tế thông thường)

6.2 Tránh tiếp xúc trực tiếp với da mắt

Keo dán ống gây kích ứng mạnh da và niêm mạc. Nên bắt buộc cần

• Đeo găng tay cao su

• Đeo kính bảo hộ

Nếu dính keo vào da, rửa ngay bằng xà phòng và nước nhiều lần. Nếu dính vào mắt, rửa ngay bằng nước sạch ít nhất 15 phút và đến cơ sở y tế

6.3 Cách tẩy keo dính bằng nước, lau sạch bằng khăn sạch

Tuyệt đối không được – dùng dung môi để tẩy keo trên da, vì gây bỏng hóa chất.

• Dùng dầu ăn hoặc xà phòng là cách an toàn và hiệu quả nhất

• Với bề mặt ống đã khô keo, dùng giấy nhám mịn chà nhẹ

6.4 Cách tẩy keo trên vải công: Dùng máy sấy làm mềm keo

Sau khi keo mềm, dùng dao cùn cạo nhẹ nhàng, rồi giặt với xà phòng. Đừng dùng dung môi tẩy vải – vừa nguy hiểm vừa làm hỏng vải

6.5 Lưu ý bảo quản keo dán ống nhựa

• Lưu trữ keo nơi khô ráo, thoáng mát, nhiệt độ dưới 30°C, tránh ánh nắng trực tiếp

• Đậy kín nắp ngay sau khi dùng

• Keo để hở trong 2 ~ 3 ngày sẽ đặc lại, không dùng được

• Thời hạn sử dụng keo thường 12 ~ 18 tháng từ ngày sản xuất – kiểm tra trước khi mua, không mua keo gần hết hạn

7. Các thương hiệu keo dán ống

Thị trường có hàng chục nhãn hiệu keo dán ống, nhưng tôi chỉ tin tưởng và khuyên dùng những thương hiệu đã được kiểm chứng qua thời gian.

7.1 Keo dán Weld on – Mỹ

Weld-On của IPS Corporation (Mỹ) là chuẩn mực toàn cầu về keo dán ống nhựa. Dòng sản phẩm nổi tiếng nhất là Weld-On 717 – keo dán đạt chứng nhận NSF, WRAS, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe nhất về nước uống

• Ưu điểm vượt trội của Weld-On là độ bền mối nối sau 20 năm vẫn không bị giòn hay nứt. Công thức chứa phụ gia đặc biệt chống lão hóa, chịu UV tốt
• Giá thành cao hơn 30-50% so với keo nội địa, nhưng xét về tuổi thọ và độ tin cậy, đây là khoản đầu tư xứng đáng

Chúng tôi dùng Weld-On cho tất cả dự án cao cấp, đặc biệt là bệnh viện, trường học, nhà máy thực phẩm

7.2 Keo dán ống nhựa Bình Minh

Bình Minh là thương hiệu ống nhựa lớn tại Việt Nam và keo dán của họ cũng nằm trong top chất lượng. Keo Bình Minh có ưu điểm tương thích hoàn hảo với ống nhựa Bình Minh – đây là điều quan trọng vì công thức keo được tối ưu hóa cho chính loại nhựa họ sản xuất

• Quy cách đa dạng từ 25g, 50g, 100g, 200g đến 500g và 1kg, phù hợp từ gia đình đến công trình lớn

• Đặc điểm nổi bật là thời gian khô nhanh, mùi ít hơn so với keo nhập khẩu, phù hợp khí hậu nhiệt đới

• Giá thành hợp lý, dễ mua ở mọi đại lý vật liệu xây dựng

7.3 Keo dán ống nhựa Tiền Phong

Tiền Phong là thương hiệu uy tín, đạt tiêu chuẩn ISO 1452:2009 và BS EN ISO 1452:2009 – chứng nhận của Anh về chất lượng keo dán ống. Chúng tôi đặc biệt đánh giá cao dòng keo Tiền Phong cho đường ống công nghiệp. Vì:

Độ bền hóa học tốt

• Chịu nhiệt độ cao (đến 80°C trong thời gian ngắn)

• Quy cách 15g và 1kg (dạng hộp lớn) rất tiện cho thợ chuyên nghiệp

• Giá cạnh tranh, chất lượng ổn định qua nhiều năm

7.4 Keo dán ống nhựa Hoa sen

Hoa Sen chuyên về ống thoát nước và áp lực cao

• Keo Hoa Sen có đặc điểm là độ nhớt cao, bám dính tốt cho ống đường kính lớn (DN110, DN160)

• Phù hợp cho hệ thống thoát nước vệ sinh, công trình dân dụng

• Điểm mạnh là giá thành phải chăng nhất trong các thương hiệu lớn, nhưng vẫn đảm bảo chất lượng cơ bản

Chúng tôi khuyên dùng Hoa Sen cho các công trình phổ thông, không yêu cầu đặc biệt về môi trường vận hành

7.5 Các loại keo dán ống nhựa khác

Ngoài 4 thương hiệu chính, thị trường còn có

• Dismy (Thái Lan) – keo phổ biến ở miền Nam, chất lượng tốt, giá hợp lý.

• Dekko đạt chuẩn BS 3505, BS 3506, phổ biến ở các dự án FDI.

• Ximesol (Malaysia) có mặt tại Việt Nam nhiều năm, đáng tin cậy cho công trình dân dụng.

7.6 Lời khuyên về việc chọn mua keo dán ống

Đừng mua keo không rõ nguồn gốc, giá rẻ bất thường

Chúng tôi từng kiểm tra mẫu keo giá 15.000đ/100g – kết quả là pha loãng, không đủ hàm lượng nhựa PVC, mối nối chỉ chịu được 3 ~ 4 bar trong khi chuẩn phải 10 ~ 16 bar

Tiết kiệm vài chục nghìn đồng mà rủi ro hàng trăm triệu khi hệ thống rò rỉ